29/4/2000

26/4 Ging ik naar het WTC om Stanly weer eens te zien. Ik wilde wat van zijn betoog van laatst op band zien te krijgen. In plaats daarvan bleek er een demonstratie te worden georganiseerd over de WTCA website (World Trade Center Association), waar leden hun business opportunities op kunnen publiceren voor "e-trade".

Er was een beamer geÔnstalleerd en een computer in een lokaaltje. Er waren aanvankelijk tien gasten, vijf jonge vrouwen (niet ouder dan 35) en vijf mannen. Later kwamen er nog vijf mannen binnendruppelen. Men moest zich even introduceren. De een zat in vis, de ander in batik, weer een ander in furniture, etc. Ik legde uit dat ik bezig was met een onderzoek naar Internet in IndonesiŽ. De presentator: "..Ooo perkembangan Internet....oo...waktunya pas... Di Indonesia sedang booming." ("Ah, de ontwikkeling van Internet... de tijd is goed gekozen... Internet is aan het boomen in IndonesiŽ").

De presentatie was redelijk dull verder. Het ging er meer om dat kleine ondernemers zichzelf konden presenteren en zogenaamde "opportunities" op de WTCA online pagina kunnen plaatsen als ze lid worden. Lid worden kost $19, 95/maand, vrij voor leden van het WTC. Er zijn volgens de brochure al meer dan 300 WTCís in 103 landen, met meer dan 500.000 bedrijven die erbij aangesloten zijn. Het adres: http://iserve.wtca.org/. Er werd helemaal niet ingegaan op de "fantastische mogelijkheden van het Internet voor business" ofzo. Nee, het was een gortdroge demonstratie van de opties via WTCA online. Wel was het nog zo dat er aan de hand van een typisch Indonesisch produkt (bloemen-olie-essence) iets werd gedemonstreerd. Een ander grappig detail was dat iemand vertelde dat hij in batik untuk interior deed. De spreker vroeg of hij ook in handicraft deed, want "sekarang lagi ngetrend...[onverstaanbaar] pakai batik" ("Batik is nu weer een trend" >eigenheid!!).

De spreker bleek face-to-face een stuk bevlogener te zijn, na afloop. De naam: Yusa Sugandi (in de brief "Trade Development Service", op zijn kaartje "Customer Services"). Een jaar of 35, rustig en vriendelijk. Ik stelde hem wat vragen, later werd het meer een gesprek waarbij Yusa stevige meningen niet schuwde.

Al vanaf 1982 is er een netwerk tussen de verschillende WTCís in de wereld. Internet is hier in IndonesiŽ nog niet gewoon onder ondernemers. "Internet masih satu hal yang asing untuk mereka". Ze lezen erover in de krant, voelen zich ertoe aangetrokken, maar weten er het fijne nog niet van. Wel is het zo dat cyberspace een soort "trendy" uitstraling heeft waar veel bedrijven zich mee willen associeren, "mereka sudah online... prestige ya, prestige". Alleen is hun informatie vaak nog niet up-to-date genoeg. "Belum informatif betul". Verder zegt Yusa: "... business internet... dibilang masih virgin, ye?, belum ada perusahan besar yang mengelola Indonesia, jaringan disini." ("Internet-business is nog een maagdelijk gebied. Er is nog geen groot bedrijf dat een netwerk hier in IndonesiŽ beheert").

Maar hoe zit het dan met Lippo E-net? Yusa: ze zijn al de beurs opgegaan. "Kalau kemudian tiba-tiba mereka ahli business E-commerce". Misschien wilden ze het echt wel vanaf het begin. Maar waarschijnlijk door onkunde ("kolusi di perusahan saja mungkin") is er tot nu toe nog niet veel van terechtgekomen. Opeens veranderden ze ook van core-business: van assuransi naar e-commerce. En wat ik net al zei "Tidak semua, [herstelt zich onmiddellijk] belum semua perusahan atau orang di Indonesia itu, yang mengerti dengan informasi, ya cyber ini". Wat ze begrijpen is dat "profitnya bagus untuk business di Internet ini". Wat het probleem is dat "mereka ingin businessnya itu yang real-lah, yang konkret". Ze weten dŠt het gaat slagen (menghasilkan), maar weten niet wanneer het gaat komen (kedatangan). Internet is "belum disocialisasikan...mereka tahu, tapi lebih jauh lagi... untung".

Yusa haalt het voorbeeld van Yahoo aan. In 1997 waren ze nog niet millionair, maar nu "whah, aduh". Niet alleen aandelen, maar ook reclames. Yusa: Soros heeft aandelen van Catcha.com gekocht. Het feit dat hij zoveel investeert in aandelen van informatie gerelateerde bedrijven is een voorbeeld voor Indonesische ondernemers:

shockterapi-lah! Whah.... ĎKenapa orang luar begitu berani?í, begitu mereka. Mereka belum tahu-kan ada apa ini.... Perusahan-perusahan yang awalnya iseng,... sudah jadi miljonair, kaya anak-anak muda yang awalnya...[onhoorbaar].... Itulah mimpi yang sebetulnya "hobi jadi business".

Denkt u dat IndonesiŽ alle ontwikkelingen kan volgen?

Saya kira di depan perusahan kita akan begitu, ya. Yang lebih cepat berkembang di kita itu orang-orang, masyarakat sudah kenal dengan Internet, mereka mau coba ada apa sih di Internet, walaupun mungkin untuk sementara anak-anak muda di kita masih sekedar yang negatif aja, yang dicariin di..., browsing di Internet itu yang...ya...yang triple X... ya yang aneh-aneh, belum sekedar business, karna mungkin...hanya iseng-iseng.

Yusa wijst verder op het bestaan van het fenomeen WarNet in IndonesiŽ. Ik ga erop door, zeg dat het een typisch Indonesisch fenomeen is, dat mensen al gewoon zijn om informatie buiten de deur te zoeken, maar dat toegang tot Internet voor velen nog aardig prijzig is. Yusa: prijzen in de computersector volgen de dollar. "Dulu masih kafť, masih orang-orang tertentu saja yang punya business seperti itu. Tapi sekarang sudah banyak orang yang main di situ, walaupun mereka tidak mengerti apa itu Internet. Dan ikutin saja, jadi Ďsaya invest aja di situí". Waarom zijn warnets dan duurder hier dan in andere steden in IndonesiŽ? Blijft vaag: "Minded business... central... Di Jakarta Barat dan Utara sudah pakai teknik digital". Telkom en Indosat zullen de ontwikkelingen op technologisch gebied moeten volgen, mau tidak mau, want als ze eenmaal zover zijn is het "menarik banyak sekali untuk mereka".

Wat is uw mening over de vrije wereldmarkt die IndonesiŽ ingaat volgens jaar? Nafta/Afta moet nou eenmaal gevolgd worden, het is al beloofd aan de WTO. Maar wat Yusa opvalt en wat hij jammer vind, is dat het ministerie van Handel en de regering niet zien wat er gebeurt di lapangan ("in het veld"). Ze zitten teveel achter hun bureautjes. Wij kunnen niet concurreren. We verliezen van Singapore. Waarom kunnen zij onze spullen goedkoper verkopen dan wij? Er is nog veel korrupsi hier. Het beleid van de regering moet worden veranderd. De regering zou de binnenlandse markt toch beter moeten beschermen.

Hoe zit het met de ongelijke aanwezigheid van enerzijds natuurlijke hulpbronnen tegenover anderzijds de high-tech sector? Yusa denkt dat het inderdaad beter is om de natuurlijke sector te ontwikkelen. Beter dat wij het zo goed mogelijk doen in plaats van dat anderen het doen, zoals Freeport:

"... o itu sedih sekali. Selama 32 tahun mereka ambil.... Ya, mereka-kan bilang itu tembaga [koper]. Dan itu liciknya Amerika. Saya terus terang bahwa: mereka licik [gehaaid, sluw]. Mereka pakai politik mereka di PPB [Verenigde Naties] yaitu di WTO ... mereka pakai semacam itu untuk mem-push kita. Sementara di kita sendiri memang kebetulan juga, orang-orang di sini, pemimpin-pemimpin kita tidak mengerti dengan itu ya. Jadi, mungkin mereka bisa mendapatkan untung, jadi hal-hal pun dihalalkan-lah [in deze context: goedgepraat]".

Ik vroeg of volgens hem IMF en WTO alleen hun eigenbelangen volgen, dwz. de belangen van westerse landen. "Ya, saya kira begitu" antwoord Yusa met stelligheid. Hij heeft eens een seminar conferentie over environmentalisme. De tropische landen krijgen de schuld (disalahkan). Maar waar is de industrialisatie begonnen? "Mereka, kan?" Wij (kita) krijgen een lesje over "save the world". Maar jullie hebben al een voorsprong. Ze [WTO, IMF] moeten wel rechtvaardig (adil) blijven wat dat betreft.

Hoe zit het dan met de plannen voor de vorming van een AMF als tegenwicht voor het IMF? Yusa: de regering moet gewoon dapper zijn (brani), niet gedicteerd worden door hen (jangan didikte oleh mereka). We moeten vertrouwen op onze eigen grondstoffen. Kita bisa berpikir sendiri. Tot nu toe "kita menggantungkan sama pertanaman orang lain, jadi kita jadi dimanjakan [verwend]. Sebenarnya, harusnya kita tidak perlu pinjam uang dari luar pun, kalau kita benar management mengelola hasil alam kita".

En hij gaat weer verder op het voorbeeld Freeport. De eertste drie jaar hoefden ze helemaal geen tax te betalen! Daarna stond de tax in geen verhouding met de opbrengsten (tapi itu [die tax], kalau dihitung dari hasil yang mereka terima, itu tidak sesuai). Tot aan nu duurt dat voort. Maar dat kan niet meer meer teruggedraaid worden:

Betul-betul tidak bisa digoyahkan lagi, karna peraturan-peraturan perdagangan dunia juga sudah mulai berubah, terus di dunia sekarang... yang saya benci itu HAM, ada si manusia. Saya ngak percaya itu, produkt yang benar-benar..., tulus ya, dari dalam hati, itu produktnya barat, itu produkt Amerika. ...Saya tidak percaya karna kita juga, selama ini sebelum ada HAM di sini, kita sudah tahu batas-batasnya, ya? Karna kita di... selain religion juga, terus kemudian juga kebudayaan kita dan di undang-undang í45 itu sudah ada, hal yang seperti itu. Hanya ini supaya juga kebi..[kebijaksana?]...kepentingan barat bisa diproteksi sama mereka sendiri, jadi kalau misalnya mereka sudah melakukan ini, ya, ini nanti melanggar [strijdig zijn met] HAM nih, ngak boleh nih. .... Sebetulnya mungkin, sebelumnya itu, itu masih milik kita.

Ik vroeg of hij HAM soort neo-imperialisme vond? Yusa: "ya, ya, neo-imperialisme seperti itu". Het is niet alleen maar slecht, zegt Yusa, maar er zitten gewoon veel slechte kanten aan: "kalau dilihat di sisi tidak baik ada banyak yang merugikan kita. Tidak hanya kita, ya. Semua dunia juga saya kira.. sebenarnya harus tahu itu produkt Amerika-kan?" Terwijl in Amerika kinderen elkaar neerschieten, blijven wij (kita negara ketiga) maar gecorrigeerd worden door de grote landen (ngorek) en we blijven het maar ontvangen. Het zou niet zo moeten, dat we gedicteerd worden (didiktekan). Europa bijvoorbeeld begint al een blok tegen die superpower Amerika te vormen en de dominatie van de dollar.

Ik stelde dat IndonesiŽ eigenlijk geen eigen high-tech produktie heeft om mee te concurreren, alleen maar natuurlijk hulpbronnen. Daar is Yusa het niet mee eens.

Saya lihat teknologi di kita juga sebetulnya sudah maju. Kita punya ITB, terus punya LIPI. Hanya tidak dipublikasikan. Tidak dipublikasikan dan tidak dikembangkan. Saya kemarin kaget members kita baru masuk di sini, ternyata perusahan itu dapat lisensi dari perusahan besar di Jerman.Mereka engineer, desainer, untuk bikin mesjin. ...

Het bedrijf wilde graag een referentie van een Duitse maatschappij, hoewel de techniek hier in Indonesia hetzelfde is. Waarom wilde het bedrijf dan liever een licentie van een Duitse maatschappij, vroeg ik?

Itu pengakuan [erkenning], walau teknik kita sudah sama dengan teknologi mereka. Karna di kita-kan, masih, apa, western-minded. Semua produkt dari Amerika itu ya, bagus itu, padahal kita juga bagus. Kalau Coca-Cola, atau Pepsi, itu-kan produkt-produkt dari sana. ... Kita masih western-minded. Contoh-lah seperti Nike, Reebok itu-kan produkt kita semua, ya? Bikin di sini, dicap di sana, balik lagi ke sini. Leviís, apapun juga. Kita harus ngerti mengenai branded,...bikin fabrik dulu yang prestige... Kita masih belum mengerti-lah, ... untuk promosi.... Walaupun mahal... perusahan ini mau promosi, sekarang promosi hari ini, besok untung. Besok untung.

De tape is op en Yusa moest even business regelen. Na een half uur weer verder gepraat. Ik vroeg verder waarom zijn die Indonesische high-tech sectoren dan niet bekend? Yusa: het wordt niet gepromoot (kurang disocialisasikan) Er is geen communicatie tussen de verschillende sectoren in dit land. Men weet niet waar ze naartoe moeten als ze iets nodig hebben.

De rol van het WTC is om het klein-en middenbedrijf te helpen met het verbreden van de afzetmarkt, vooral ook naar het buitenland. Het is een informatieservice voor ondernemers. WTC vormt een netwerk over de hele wereld. Ze zijn niet governmenteel, hoewel Yusa vertelt dat de Taiwanese regering het WTC ondersteund. Yusa vindt dat een goede zaak. Regeringen zouden hun eigen economie beter moeten ondersteunen.

Ik vroeg of de rol van het WTC nog wel belangrijk was, wanneer straks ieder bedrijf zijn eigen homepage kan maken. Vervalt die bemiddelende en informatie-verstrekkende rol van het WTC niet? Volgens Yusa wordt de rol van een organisatie als het WTC steeds belangrijker. Veel bedrijven beschikken nog niet ove de kennis om zelf hun informationele zaken op zich te nemen. Die informatie-rol zal alleen nog maar belangrijker worden in de toekomst.